Odpowiedzialność dyscyplinarna w zawodzie nauczyciela

Na co dzień do nauczycieli nie docierają informacje o wszczętych postępowaniach wyjaśniających prowadzonych przez rzeczników dyscyplinarnych, ale nie oznacza to, że takie postępowania nie mają miejsca. Wręcz przeciwnie, jest ich bardzo dużo i na dodatek nikt nie zwraca uwagi na problematykę związaną z odpowiedzialnością w zawodzie nauczyciela, w tym odpowiedzialnością dyscyplinarną. Co do zasady większość nauczycieli nie dopuszcza do siebie nawet myśli, że kiedykolwiek przeciwko nim może zostać wszczęte takie postępowanie.

Bez wątpienia na nauczycielach spoczywa duża odpowiedzialność związana z wykonywaniem tego zawodu. Tak naprawdę, nigdy nie wiadomo, czy w najmniej nieoczekiwanym momencie kariery zawodowej, nie wydarzy się coś, co spowoduje, że nauczyciel zostanie pociągnięty do odpowiedzialności dyscyplinarnej, a nawet karnej lub cywilnej. Dlatego warto poznać ryzyko jakie niesie wykonywanie tego zawodu, a także minimalizować je, aby w przyszłości uniknąć uczestnictwa m.in. w postępowaniu wyjaśniającym, o którym mowa w dalszej części artykułu.

Zgodnie z art. 75 ust. 1 ustawy Karta Nauczyciela, nauczyciele podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej za uchybienie godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom, o których mowa w art. 6 KN. O ile, obowiązki nauczyciela zostały określone w ustawie, to sformułowanie „uchybienie godność zawodu nauczyciela” nie zostało dookreślone i może sprawiać wiele problemów interpretacyjnych. W tym miejscu dodam, że problem ten w obecnym stanie prawnym, można by spróbować rozwiązać poprzez wprowadzenie zarządzenia dyrektora w sprawie „Kodeksu Etyki Nauczyciela”, wydanego na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy o systemie oświaty. W kodeksie tym, należałoby wówczas doprecyzować niedookreślone pojęcia użyte w ustawie oraz uregulować wewnętrzne postępowanie, na wypadek podejrzenia uchybienia godności zawodu nauczyciela lub naruszenia obowiązków określonych w art. 6 KN. Z pewnością takie rozwiązanie mogłoby zapobiec niesłusznemu posądzeniu nauczyciela o działania, których nie dopuścił się. Należy pamiętać, że nie można bezpodstawnie kogokolwiek oskarżać o zachowania (czyny), które nie miały miejsca. Osoby formułujące takie oskarżenia, same narażają się na odpowiedzialność cywilną, a nawet karną. Powinniśmy być tego świadomi również w sytuacji, gdy zdecydujemy się na skierowanie wniosku o wszczęcie postępowania wyjaśniającego do organu, przy którym działa komisja dyscyplinarna.

Odnosząc się do postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez rzecznika dyscyplinarnego lub jego zastępców, warto zwrócić uwagę na prawa, jakie przysługują obwinionemu. W toku takiego postępowania, za obwinionego, uważa się nauczyciela podejrzanego o uchybienie godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom określonym w art. 6 KN. Rzecznik dyscyplinarny musi zawiadomić m.in. obwinionego o wszczęciu postępowania wyjaśniającego, któremu przysługuje prawo do obrony w postępowania wyjaśniającym oraz przed komisją dyscyplinarną na zasadach określonych w rozporządzeniu MEN z dnia 22 stycznia 1998 r. w sprawie komisji dyscyplinarnych dla nauczycieli i trybu postępowania dyscyplinarnego. Obwinionego nie uważa się za winnego zarzucanego przewinienia, dopóki nie zostanie mu udowodniona wina stwierdzona prawomocnym orzeczeniem dyscyplinarnym. Niedające się usunąć wątpliwości w tym postępowaniu, należy rozstrzygnąć na jego korzyść. Obwiniony ma prawo ustanowić nie więcej niż dwóch obrońców, o czym musi zawiadomić rzecznika dyscyplinarnego. Obwiniony i jego obrońca lub obrońcy mają prawo zgłoszenia wniosków o przesłuchanie wskazanych przez nich świadków i o przeprowadzenie innych dowodów. W postępowaniu wyjaśniającym obwiniony musi zostać przesłuchany oraz ma prawo złożenie wyjaśnień mogących mieć znaczenie dla sprawy. Istotny jest również fakt, że obwiniony ma prawo zapoznać się z materiałami zebranymi w postępowaniu wyjaśniającym oraz złożyć dodatkowe wyjaśnienia w sprawie. Obwiniony może również skorzystać z prawa odmowy złożenia wyjaśnień. Jeżeli wyniki postępowania wyjaśniającego nie potwierdzą popełnienia przez obwinionego zarzucanego przewinienia albo okaże się, że zachodzą okoliczności, o których mowa w § 4 ust. 1 pkt 2-7 w/w rozporządzenia, rzecznik dyscyplinarny umorzy postępowanie wyjaśniające. Jednak w sytuacji, gdy wyniki postępowania wyjaśniającego wskazują, iż obwiniony uchybił godności zawodu lub obowiązkom nauczyciela, rzecznik dyscyplinarny sporządzi wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego i skieruje go do komisji wraz z aktami sprawy oraz teczką akt osobowych obwinionego. Musi to uczynić przed upływem terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 81 ust. 1 KN.

Na sam koniec, z punktu widzenia praktyka oraz osoby, która występuje jako obrońca w tego rodzaju postępowaniach, pragnę zwrócić uwagę na fakt, że przepisy regulujące postępowanie wyjaśniające oraz postępowanie dyscyplinarne, do którego wprawdzie nie odniosłem się w tym artykule, ale które  uregulowane jest również w/w rozporządzeniu, są niejasne oraz nie zawierają odpowiednich regulacji, co nie ułatwia prowadzenie obrony nauczyciela. Nauczyciel, który nie ustanowi sobie obrońcy, może mieć problem z samodzielnym prowadzeniem własnej obrony.

Niepokoi mnie również fakt, że brak sprecyzowanych zasad etycznych regulujących wykonywanie zawodu nauczyciela na gruncie prawa powszechnie obowiązującego, może prowadzić do nadużyć i wszczynania postępowań dyscyplinarnych, w celu pozbycia się z pracy niewygodnych nauczycieli, ponieważ np. sformułowanie „uchybienie godności zawodu nauczyciela” można interpretować w przeróżny sposób, który w dużej mierze uzależniony będzie od poziomu wrażliwości moralnej i etycznej danego interpretatora. Aby zapobiec takim zjawiskom, należałoby zastanowić się nad wprowadzeniem zasad etycznych, które byłyby powszechnie znane i jednakowo obowiązywałby każdą osobę wykonującą zawód nauczyciela. Pozostaje mieć tylko nadzieję, że właściwy minister do spraw edukacji zauważy ten problem i podejmie w przyszłości stosowne kroki legislacyjne.

Porady prawne online, w tym porady prawne dla nauczycieli od 29 zł brutto.

Nie można dodać komentarza.